Saḥmī Bukhārāʾī, a prominent yet understudied poet of the Akbarid era, remains an enigmatic figure in Persian literature due to scant historical accounts. Born and raised in Bukhara, he exhibited poetic talent from childhood, adopting his pen name from his father’s profession as a fletcher. Saḥmī flourished during the reigns of Humāyūn, Akbar, and Jahāngīr, composing panegyrics in their honor. Kāmi Qazvīnī notes his authorship of a now-lost treatise inspired by Busḥāq-i Aṭʿimaʾī. His Dīvān, preserved under catalogue number P541 in the Central Library of Banaras Hindu University, remains unindexed. Identified by Professor Syed Hasan Abbas, this manuscript is undergoing critical editing. This study explores Saḥmī’s life and works using biographical accounts and internal evidence, offering a literary, historical and codicological analysis of his Dīvān and its Mughal-era significance.

منابع مقاله

1.       آذر بیگدلی، لطف علی بیگ، تذکرۀ آتشکدۀ آذر، مطبع فتح‌الکریم، بمبیی، 1299 ق.

2.       اوحدی، تقی‌الدّین محمّد، عرفات‌العاشقین و عرصات‌العارفین، تصحیح ذبیح‌‌الله صاحبکاری و آمنه فخر احمد، چاپ اوّل، تهران 1389ش.

3.       بخشی، نظام‌الدّین احمد، طبقات اکبری، مطبع منشی نولکشور، بی تا.

4.       بدایونی، عبدالقادر، منتخب‌التّواریخ، به تصحیح مولوی احمد علی صاحب با مقدّمه و اضافات توفیق ه‍ سبحانی، چاپ اوّل، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران 1380 ش.

5.       بقایی، محمّد عارف، تذکرۀ مجمع‌الفضلا، تحقیق محمّد خشکاب، چاپ اوّل، مؤسسۀ فرهنگ بنیان شکوهی، تهران 2015 م.

6.       بیات، بایزید، تذکرۀ همایون و اکبر، به سعی و تصحیح محمّد هدایت‌الله، انجمن آسیایی بنگال، مطبع بپتست مشن، کلکته، 1941م.

7.       حسن خان، محمّد علی، تذکرۀ صبح گلشن، مطبع شاهجهانی، 1295 ق.

8.       خواندمیر، غیاث‌الدّین بن همام‌الدّین الحسینی، حبیب‌السّیر فی اخبار افراد بشر، با مقدّمۀ جلال‌الدّین همایی، زیر نظر دکتر محمّد دبیر سیاقی، چاپ چهارم، انتشارات کتاب‌فروشی خیام، تهران 1380.

9.       خوشگو، بندرابن داس، سفینۀ خوشگو (دفتر دوّم)، به تصحیح دکتر سیّد کلیم اصغر، کتابخانۀ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1390 ش.

10.   رازی، امین احمد، هفت اقلیم، تصحیح، تعلیقات و حواشی سیّد محمّد رضا طاهری، تهران 1999 م.

11.   سام میرزا، تحفۀ سامی، با تصحیح و مقابله وحید دستگردی، مطبع ارمغان، تهران 1314 ش.

12.   سعادت، اسماعیل، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، چاپ اوّل، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران 1384 ش.

13.   سهمی بخارایی، دیوان سهمی (خطّی)، نسخۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه هندوی بنارس، شمارۀ P541.

14.   شفیق، لچهمی نراین، شام غریبان، مرتّبۀ محمّد اکبرالدّین صدّیقی، چاپ اوّل، انجمن ترقّی اردو، کراچی، 1977 م.

15.   صبا، مولوی محمّد مظفّر حسین، تذکرۀ روز روشن، به تصحیح و تحشیۀ محمّد حسین رکن زاده آدمیت، انشارات کتابخانۀ رازی، تهران 1343 ش.

16.   صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، انتشارات فردوس، چاپ دهم، تهران، 1369 ش.

17.   صمصام‌الدّوله، شاهنواز خان، مآثرالامرا، به تصحیح مولوی عبدالرّحیم، کلکتّه، 1888 م.

18.   طهرانی، آقا بزرگ، الذّریعه الی تصانیف الشّیعه، چاپ سوّم، بیروت 1983 م.

19.   علّامی، ابوالفضل، اکبر نامه، به تصحیح مولوی آغا احمد علی، انجمن آسیایی بنگال، کلکته 1877 م.

20.   علّامی، ابوالفضل، آیین اکبری، به تصحیح بلوکمَن، کلکته 1872 م.

21.   قاطعی هروی، مجمع‌الشّعرای جهانگیرشاهی، با تصحیح و تعلیق و مقدمۀ محمّد سلیم اختر، مؤسسۀ تحقیقات علوم آسیای میانه و غربی، دانشگاه کراچی، پاکستان، 1979 م.

22.   کامی قزوینی، علاءالدّوله، نفایس‌المآثر، تصحیح و تحقیق دکتر سعید شفیعیون، کتابخانۀ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی با همکاری سازمان چاپ و انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران 1395 ش.

23.   گلچین معانی، احمد، تذکرۀ پیمانه، دانشگاه مشهد، 1359 ش.

24.   گلچین معانی، احمد، کاروان هند، چاپ اوّل، مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد 1369 ش.

25.   گوپاموی، قدرت‌الله، نتایج‌الافکار، چاپخانۀ سلطانی، بمبیی 1336 ش.

26.         منزوی، احمد، فهرست نسخه‌های خطّی فارسی، مؤسسۀ فرهنگی منطقه‌ای، تهران 1348 ش.

27.   نثاری، خواجه بهاءالدّین حسن، مذکّر احباب، به تصحیح و مقابله و مقدّمه سیّد محمّد فضل‌الله، طبع اوّل، دائرۀالمعارف اسلامیه، حیدرآباد، دکن، هند 1969 م.

28.   نصرآبادی ، میرزا محمد طاهر، تذکرۀ نصرآبادی، تهران، چاپخانه ارمغان 1317ش.

29.   واله داغستانی، علی قلی خان، تذکرۀ ریاض‌الشّعرا، مقدّمه تصحیح و تحقیق محسن ناجی نصرآبادی، اساطیر، تهران 1384 ش.

30.   هاشمی سندیلوی، شیخ احمد علی خان، تذکرۀ مخزن‌الغرایب، به اهتمام محمّد باقر، لاهور 1968 م.

فهرست منابع لاتين:

1.      Sprenger Aloys, A Catalogue of the Arabic, Persian and Hindustany manuscripts of the libraries of the King of Audh, Baptist Mission Press, Calcutta, 1854.

vvv