The history of emotions is an emerging cultural theory that has recently provided a fresh lens to understand and explore historical, literary, and cultural studies. However, to date, there has been little practical application of this theory in Oriental languages, particularly Urdu. In contrast, contemporary Western literature has seen a continual emergence of its theoretical and practical dimensions.  This article aims to present an introduction and practical framework for this theory, as well as its implications for Urdu literature. It is hoped that this work will not only familiarize readers with the "History of Emotions" within the context of Urdu language and literature but also serve as a catalyst for new academic inquiries inspired by this cultural theory

(۱)     ڈاكٹر مبارک علی ، تاریخ کا ایک فراموش کردہ موضوع : انسانی جذبات ، (ویب گاہ: انڈیپینڈنٹ اردو)، ۲۶ مارچ  ٫۲۰۲۵ https://www.independenturdu.com/node/179142

(۲)    تھامس ڈکسن ، The History of Emotions (A Very Short Introduction) ،(یو کے: اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس، ۲۰۲۳ ٫)، ۱۹۔

(۳)    ایضاً، ۳۔

(۴)    ایضاً، ۵۔

(۵)    پیٹر سٹیرنز، کارول  سٹیرنز Emotionology: Clarifying the History of Emotions and Emotional Standards  مشمولہ ،The American History Review Journal  ،جلد ۹۰ ، شمارہ ۴، اکتوبر  ٫۱۹۸۵، ۸۱۳ ۔ ۸۳۶۔

(۶)    ضمیر جعفری، مافی الضمیر ، (لاہور: مکتبۂ اردو ڈائجسٹ، مارچ،  ۱۹۷۰ء)،۵۱۔

(۷)    مجید امجد ، کلیات ِ مجید امجد ، مرتبہ: خواجہ محمد زکریا، (لاہور: الحمد پبلی پبلی کیشنز ، ۲۰۰۳ ٫)، ۱۵۵۔

(۸)    ولیم ریڈی،The Navigation of Feeling (A Framework for the History Of Emotions) ، (کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی پریس، ۲۰۰۱ء) ،۱۲۹۔

(۹)    باربرا روزن وین “Problems and Methods in the History of Emotions”مشمولہ Passions in Context I،( جلد اول ، ۲۰۱۰ ٫ )،  ۱۱۔

(۱۰)   سرسید احمد خان ،’’کیا سبب ہوا ہندوستان کی سرکشی کا‘‘ مشمولہ  ٫۱۸۵۷ (روزنامچے ، معاصر تحریریں، یادداشتیں)،مرتبہ: اکرام چغتائی ( لاہور: سنگ ِ میل پبلی کیشنز، ۲۰۰۷ ٫، ۱۰۔

(۱۱)    عبدالرزاق قریشی ، نوائے آزادی، ( بمبئی : ادبی پبلشرز ٫۱۹۵۷)، ص:ح

(۱۲)   پال ایکمین ، ویلس فریزن ،Constant across Cultures in the Face of Emotion”  “مشمولہ: Journal of Personality and Social Psychology ، (جلد ۱۷، شمارہ ۲،  ٫۱۹۷۱)، ۱۲۴۔۱۳۹۔

(۱۳)   گریچن ریوی، Encyclopedia of Emotion ،( کیلی فورنیا:گرین ووڈ،  ٫۲۰۱۱)،  ۲۰۷۔

(۱۴)   ایضاً، ۲۰۶۔

(۱۵)   پال روزن ، جوناتھن ہیڈٹ، کلارک میکاولی ،” “Disgust، مشمولہ Handbook of Emotions(3^rd ed) (نیویارک: گل فورڈ، ۲۰۰۸ ٫)،  ۷۵۷۔ ۷۷۶۔

(۱۶)   ایڈورڈ تھامپسن، ’’غدر کا دوسرا رُخ‘‘ ،  مترجم :مولانا محمد علی  ،مشمولہ ۱۸۵۷ تاریخی ، علمی اور ادبی پہلو، مرتبہ : اکرام چغتائی (لاہور: سنگ ِ میل پبلی کیشنز ، ٫۲۰۰۷)،  ۲۷۸ ۔

(۱۷)  غلام رسول مہر ، ۱۸۵۷، (لاہور: کتاب محل ، سن ندارد)،۵۸۔

۱۸۔ باربرا روزن وین ،(600-1700)  s   Generations of Feeling: A History of Emotion، (کیمبرج : کیمبرج یونیورسٹی پریس، ۲۰۱۶)، ۳ ۔ ۱۰

(۱۹)   باربرا روزن وین ،  Problems and Methods in the History of Emotions، ۱۲۔

(۲۰)  ایضاً، ۱۳۔

(۲۱)   برائن سٹاک ،The Implications of the Literacy: Written Language and Model of Interpretation in 11^th and 12^th Centuries،(پرنسٹن : پرنسٹن یونیورسٹی پریس ، ۱۹۸۳ ٫)، ۸۸۔

(۲۲)  چارلس ڈارون ، The Expression of the Emotions in Man and Animals ،مرتبہ : فرانسس ڈارون ، ( کیمبرج : کیمبرج یونیورسٹی پریس ، ۲۰۰۹)، ۱۵۵۔ ۱۵۶۔

(۲۳)  ولیم جیمز ، “What is an Emotion?” مشمولہ :Mind(جلد نمبر ۹ ، شمارہ ۳۴، اپریل ٫۱۸۸۴)،  ۱۸۹۔ ۱۹۰۔

(۲۴)  تھامس ڈکسن ،From Passions to Emotions(The Creation of a Secular Psychological Category)، (کیمبرج: کیمبرج یونیورسٹی پریس ، ۲۰۰۳ ٫)،  ۲۰۴۔۲۰۵۔

(۲۵)  عبدالماجد ، بی اے ، فلسفۂ جذبات ،  ( اورنگ آباددکن : انجمن ِ ترقی  اُردو، ۱۹۲۰ء)،  ۷۸۔

(۲۶)  پال ایک مین، “Basic Emotions” ، مشمولہ Handbook of Cognition and Emotion (مرتبہ:مک پاور، ٹم  ڈالگلیش )،(لندن: جون ویلے اینڈ سنز، ٫۱۹۹۹)، ۴۵۔۶۰۔

(۲۷)  مغیس  ہل بوَکس ، On Collective Memory، مرتب و مترجم: لیوس ۔اے   کوسر،(شکاگو، یونیورسٹی آف شکاگو پریس، ۱۹۹۲ء)، ۸۴۔

(۲۸)  خورشید مصطفے رضوی، جنگ ِ آزادی ۱۸۵۷ء، ( دہلی: مکتبۂ برہان، ٫۱۹۵۹)، ۳۵۔

(۲۹)  لوسیاں فیوا ،”  “La sensibilité et l'histoire، مشمولہAnnales d’historie sociale ( جلد اول ، شمارہ ۱/۲، جنوری تا جون ۱۹۴۱ ٫)، ۵ ۔ ۲۰۔

(۳۰)  تھامس ڈکسن ، The History of Emotions (A Very Short Introduction) ،(یو کے: اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس، ۲۰۲۳ء)،۵۔

(۳۱)   الطاف حسین حالی ، کلیات ِ نظم ِ حالی، مرتبہ: افتخار احمد صدیقی،(لاہور: مجلس ترقی ادب، ۱۹۶۸ء)، ۴۰۲۔

Bibliography

1-      ʿAbd al-Mājid, B.A., Falsafah-e-Jazbāt, Anjuman-e-Taraqqī-ye-Urdu, Aurangābād Dakan, 1920.

2-      ʿAbd al-Razzāq Quraishī, Nawā-e-Āzādī, Bambay: Adabī Publishers, 1957.

3-      Alṭāf Ḥusain Ḥālī, Kulliyāt-e-Naẓm-e-Ḥālī, murattib: Iftiḳhār Aḥmad Ṣiddīqī, Lāhaur: Majlis Taraqqī Adab, 1968.

4-      Barbara Rosenwein, Generations of Feeling: A History of Emotion (600–1700), Cambridge: Cambridge University Press, 2016.

5-      Barbara Rosenwein, Problems and Methods in the History of Emotions.

6-      Charles Darwin, The Expression of the Emotions in Man and Animals, murattib: Francis Darwin, Cambridge: Cambridge University Press, 2009.

7-      Edward Thompson, "Ghadar kā dūsrā rūḵẖ", mutarjim: Maulānā Muḥammad ʿAlī, majmūʿah: 1857: Tārīkhī, ʿilmī aur adabī pehlu, murattib: Iḳrām Chuḡtāʼī, Lāhaur: Sang-e-Mīl Publications, 2007.

8-      Gretchen Reevy, Encyclopedia of Emotion, California: Greenwood, 2011.

9-      Ghulām Rasūl Mihr, 1857, Lāhaur: Kitāb Maḥal.

10-  Khvurshīd Muṣṭafā Riẓvī, Jang-e-Āzādī 1857, Dihlī: Maktabah Barhān, 1959.

11-  Lucien Febvre, "La Sensibilité et l'histoire", Annales d’histoire sociale, jild 1, shumārah 1/2, Jan–Jun 1941.

12-  Majīd Amjad, Kulliyāt-e-Majīd Amjad, murattib: Ḵhvājā Muḥammad Zakariyā, Lāhaur: Alḥamd Publications, 2003.

13-  Maurice Halbwachs, On Collective Memory, murattib o mutarjim: Lewis A. Coser, Chicago: University of Chicago Press, 1992.

14-  Mubārak ʿAlī, Dr., "Tārīkh kā aik farāmōsh kardah mauzūʿ: Insānī jazbāt", webgāh: Independent Urdu, 26 Mārch 2025.

15-  Paul Ekman, "Basic Emotions", majmūʿah: Handbook of Cognition and Emotion, murattib: Mick Power, Tim Dalgleish, London: John Wiley & Sons, 1999.

16-  Paul Ekman, Wallace Friesen, "Constant across Cultures in the Face of Emotion", Journal of Personality and Social Psychology, jild 17, shumārah 2, 1971.

17-  Paul Rozin, Jonathan Haidt, Clark McCauley, "Disgust", majmūʿah: Handbook of Emotions (3rd ed.), New York: Guilford, 2008.

18-  Peter Stearns, Carol Stearns, "Emotionology: Clarifying the History of Emotions and Emotional Standards", The American History Review Journal, jild 90, shumārah 4, Aktūbar 1985.

19-  Sir Sayyid Aḥmad Ḵhvān, "Kyā sabab huā Hindustān kī sarkashī kā", majmūʿah: 1857 (Roznāmche, muʿāṣir taḥrīrein, yād-dāshten), murattib: Iḳrām Chuḡtāʼī, Lāhaur: Sang-e-Mīl Publications, 2007.

20-  Thomas Dixon, From Passions to Emotions: The Creation of a Secular Psychological Category, Cambridge: Cambridge University Press, 2003.

21-  Thomas Dixon, The History of Emotions (A Very Short Introduction), UK: Oxford University Press, 2023.

22-  William James, "What is an Emotion?", Mind, jild 9, shumārah 34, April 1884.

23-  William Reddy, The Navigation of Feeling: A Framework for the History of Emotions, Cambridge: Cambridge University Press, 2001.

24-  Zamīr Jaʿfarī, Māfī al-ẓamīr, Lāhaur: Maktabah-e-Urdu Ḍājisṭ, Mārch 1970.

25-  Brian Stock, The Implications of Literacy: Written Language and Model of Interpretation in 11th and 12th Centuries, Princeton: Princeton University Press, 1983.

vvv